Expertblog: Oppervlaktewater ‘nieuwe’ pijler energietransitie


Expertblog 
d
oor Hans Biemond, energy concept engineer, IF Technology


IF Technology ziet oppervlaktewater, naast wind en zon, als een belangrijke bouwsteen in de energietransitie van Nederland. Nu we de potentie van thermische energie uit oppervlaktewater kunnen kwantificeren én er bewezen technieken voorhanden zijn om deze potentie te benutten, kunnen we dit niet langer negeren. Toch zijn er nog relatief weinig projecten in Nederland gerealiseerd met deze techniek. Hoe komt dat? Waar liggen mogelijkheden en kansen? En wat is het toekomstperspectief van energie uit oppervlaktewater EOW? In deze blog ga ik hier dieper op in.

Nederland vol potentie

Energie uit oppervlaktewater (EOW) installaties benutten het oppervlaktewater voor het onttrekken van warmte en koude. Ze maken gebruik van temperatuurverschillen en zetten dit om in bruikbare energie, bijvoorbeeld via een warmtepompinstallatie. De installaties zijn relatief eenvoudig en bestaan onder andere uit pompen, filters en warmtewisselaars. Nederland is om meerdere redenen interessant voor deze techniek. Allereerst omdat we heel veel oppervlaktewater hebben. Ten tweede hebben we een klimaat waarin veel behoefte is aan zowel warmte als koude. En ten derde: omdat we al veel gemalen hebben die water verpompen voor peil- en kwaliteitsbeheer, zijn er ook nog talloze mogelijkheden voor integratie van energiewinning in die bestaande installaties.

Toegevoegde waarde

Momenteel worden EOW systemen vaak ingezet als onderdeel van een klimaatinstallatie waar ook een bodemenergiesysteem (WKO) deel van uitmaakt. Het EOW systeem is dan van toegevoegde waarde door verhoging van het systeemrendement en energetische balancering van het WKO systeem. De techniek is er dus, maar toch zijn er nog maar enkele tientallen projecten gerealiseerd in Nederland. Dat heeft met een aantal factoren te maken. Zo zijn de mogelijkheden nog niet algemeen bekend en heeft de techniek een stormachtige ontwikkeling gemaakt waarbij de investeringskosten en onderhoudsbehoefte fors zijn afgenomen. Dat laatste is belangrijk omdat de systemen vaak onderdeel uitmaken van een klimaatinstallatie waar het niet mogelijk en wenselijk is frequent in te grijpen. Je ziet dat er in toenemende mate aandacht is voor slimme regeltechniek waarbij een beheerder op afstand goed kan zien hoe de installatie presteert en vaak zelfs op afstand kan ingrijpen.

Kansrijk project?

Om te kijken of een project kansrijk is, dient  te worden gekeken naar zowel economische, juridische en technische factoren. In het algemeen kun je stellen dat het energetisch vooral interessant is bij behoefte aan koeling of laagtemperatuur verwarming. Vanuit een economisch perspectief neemt de haalbaarheid toe wanneer de installatie meerder functies kan vervullen, bijvoorbeeld die van gemaal of bluswatervoorziening. Verder loopt de waarde van een Joule verwarming of koeling per gebruiker sterk uiteen, datzelfde geldt ook voor de eisen die gesteld worden aan veiligheid, autonomie en bedrijfszekerheid. Tot slot is de lokale situatie sterk bepalend voor de investeringskosten. Een installatie in een vijver op een industrieterrein is goedkoper dan een installatie in een oude stad met getijdeninvloeden in het water.

Wat ik zelf een mooi voorbeeld vind is de Houthaven in Amsterdam. Daar wordt een hele wijk gekoeld met water uit het IJ. Het systeem is zo succesvol dat de installatie binnenkort wordt uitgebreid om ook verdere nieuwbouw van koeling te voorzien. Een ander wat ouder project is het UPC kantoor in Leeuwarden waar het kanaal wordt gebruikt voor koeling van het pand.

Topje van de ijsberg

De vraag naar EOW systemen neemt sterk toe. Mogelijk doordat de bekendheid toeneemt, maar wat ongetwijfeld ook een rol speelt is het track record dat is opgebouwd met projecten in uiteenlopende situaties. Op dit moment is de techniek vooral toegepast in de utiliteitsbouw en dat is nog maar het topje van de ijsberg.

Wij werken hard aan het ontdekken en verzilveren van kansen in de procestechniek, woningbouw, infratechniek, gebiedsontwikkeling en waterbeheer.

Over Hans Biemond

Hans Biemond is ‘energy concept engineer’ bij IF Technology. Hij helpt klanten met het vinden van een optimale oplossing voor vraagstukken op het gebied van duurzame koeling en verwarming. Daarbij wordt op unieke wijze gebruik gemaakt van grond- en oppervlaktewater.

18/04/2018